Uit de meerjarenplannen 2026-2031, die publiek beschikbaar zijn, blijkt dat een groot aantal lokale besturen bewust inzet op een duurzaam aankoopbeleid en de strategie van duurzame overheidsopdrachten gebruikt als een krachtige hefboom om hun ecologische, sociale en economische ambities te realiseren. Zij zien hun rol als "klant" als een manier om de overstap naar een circulaire economie te initiëren en innovatie te bevorderen.
Hieronder volgt een algemeen (onvolledig) overzicht van hoe verschillende besturen duurzaamheid integreren in hun aankoopstrategieën en overheidsopdrachten. Deze informatie werd integraal gehaald uit de publiek beschikbare meerjarenplannen die recent werden goedgekeurd voor de periode 2026-2031:
- Strategische integratie van duurzaamheidscriteria
Verschillende lokale besturen nemen specifieke duurzaamheidscriteria op in hun gunningsvoorwaarden en bestekken:
- Merchtem stelt dat de gemeente bij elke overheidsopdracht eist dat mensenrechten, arbeidsrechten en milieuvoorwaarden gerespecteerd worden.
- Vilvoorde heeft haar aankoopbeleid verduurzaamd door expliciete duurzaamheidscriteria op te nemen in de gunningsvoorwaarden van opdrachten.
- De Haan legt het gebruik van duurzame en gerecycleerde materialen en herbruik dwingend op in de bestekken voor openbare werken.
- Sint-Gillis-Waas zet in op het opnemen van duurzaamheidscriteria in bestekken voor de verdere verduurzaming van zowel de organisatie als de maatschappij.
- Sint-Lievens-Houtem beschouwt duurzame overheidsopdrachten expliciet als een instrument om tot duurzame ontwikkeling te komen en zo hun klimaatdoelstellingen te ondersteunen.
- Ontwikkeling van toetsingskaders en instrumenten
Besturen ontwikkelen concrete instrumenten om aankopen objectief te toetsen op duurzaamheid:
- Putte voert een duurzaamheidstoets in die helpt bij het beoordelen van de milieu-impact, circulariteit en energie-efficiëntie van producten en diensten. De gemeente streeft ernaar dat tegen eind 2031 deze toets bij minstens 50% van de strategische dossiers wordt toegepast.
- Wezembeek-Oppem maakt eveneens werk van een duurzaamheidstoets voor zowel beleidsbeslissingen als bestekken.
- Mortsel werkt aan een uniform en helder kader om te bepalen hoe centrale duurzaamheidsprincipes zich verhouden tot andere criteria, zoals de prijs.
- Bierbeek ontwerpt een organisatiebreed afsprakenkader rond een lokaal en duurzaam aankoopbeleid.
- Focus op sociale en circulaire aspecten
Naast milieuaspecten wordt er ook sterk ingezet op het sociale luik van duurzame opdrachten:
- Gent wendt haar aankoopkracht aan om onrecht, uitbuiting en klimaatverandering te bestrijden. Ze zetten maximaal in op lokaal, sociaal en duurzaam aankopen, met specifieke kansen voor social-profitondernemingen en een verdere uitbouw van circulair aankopen.
- Kasterlee houdt vast aan het opnemen van clausules gericht op sociale tewerkstelling in openbare aanbestedingen.
- Aalst gebruikt haar aankoopbeleid om circulaire tewerkstelling en sociale activering maximaal te bevorderen.
- Hamme benadrukt dat een duurzaam aankoopbeleid betekent dat producten niet enkel op prijs en kwaliteit worden beoordeeld, maar ook op sociale en milieuaspecten.
- Hoeilaart stemt haar aankoopbeleid af op duurzame en faire criteria, met bijzondere aandacht voor eerlijke handel.
- Voorbeeldfunctie en beleidscultuur
Veel besturen benadrukken dat zij als overheid een voorbeeldrol hebben.
- Avelgem stelt dat een goed aankoopbeleid met aandacht voor duurzame middelen een absolute meerwaarde is.
- Begijnendijk zorgt ervoor dat bij alle aankopen rekening wordt gehouden met de levensduur, het onderhoud en de herbruikbaarheid van materiaal.
- Oudsbergen kijkt bij grote investeringen niet alleen naar de aankoopprijs, maar naar de totale levenscycluskost.
- Zwalm geeft aan dat het essentieel is dat alle medewerkers op alle diensten zich bewust zijn van het belang van duurzaamheid op cruciale momenten zoals bij aankopen
Hoe je kan inzetten op duurzame overheidsopdrachten wordt besproken in dit artikel (beschikbaar voor abonnees FinConnect). Daarnaast kan je in FinConnect ook een nuttige bronnenlijst vinden met praktische leidraden, websites en hulpmiddelen voor het opzetten van een duurzame overheidsopdracht.
Bron: Meerjarenplannen 2026-2031
