De Vlaamse minister Hilde Crevits publiceerde op 22 mei 2026 omzendbrief KBBJ/HFB 2026/1. Die bevat concrete aanbevelingen voor aanbesteders (waaronder lokale besturen) om kmo's meer kansen te geven bij overheidsopdrachten.
Hierbij bezorgen we graag een kort overzicht van wat de omzendbrief brengt:
Waarom nu?
België scoorde jarenlang slecht: minder dan 40% van de overheidsopdrachten ging naar kmo's. In 2024 verbeterde dat spectaculair naar 87%, maar de Vlaamse overheid wil die positieve evolutie structureel verankeren. Tegelijk wordt de Wet Overheidsopdrachten binnenkort aangepast voor verdere administratieve vereenvoudiging, en herzieningen op EU-niveau zijn in aantocht. De omzendbrief vormt alvast een praktisch kompas in afwachting daarvan.
Wat moet u als lokaal bestuur concreet onthouden?
Voorbereiding: doe een marktconsultatie.
Ga vóór u een bestek opstelt de markt verkennen. Een Request for Information (RFI) via het e-procurementplatform, informele contacten met beroepsfederaties of een infosessie, en tegen welke prijs.
Waarom: Een goede marktkennis voorkomt dat u eisen formuleert die de markt niet aankan of die kmo's automatisch uitsluiten. Het levert realistischere bestekken op, verhoogt de kans op kwalitatieve offertes tegen een correcte prijs en vermindert uitvoeringsproblemen achteraf.
Kies de juiste procedure.
Drie procedures zijn bijzonder relevant voor lokale besturen:
- Tot 30.000 euro excl. btw: opdracht van beperkte waarde. Deze procedure is eenvoudig, vraagt weinig administratie en ideaal voor lokale aankopen. Hier is een jaarlijkse rapportageplicht per onderneming (vanaf 3.000 euro).
- Tot 140.000 euro excl. btw: onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking. Nodig minstens drie ondernemingen uit en wissel af wie u uitnodigt.
- Diensten in zorg, onderwijs, groenonderhoud, catering…: controleer altijd of het om "sociale en andere specifieke diensten" gaat. Zij genieten een soepeler regime.
Waarom: Eenvoudigere procedures verlagen de drempel voor kmo's aanzienlijk. Complexe procedures vragen veel tijd en middelen van kleine ondernemingen, waardoor ze afhaken nog voor ze een offerte indienen. Door bewust de lichtste procedure te kiezen die wettelijk toegelaten is, vergroot u het aantal kandidaten en dus de concurrentie. Het soepelere regime voor specifieke diensten bestaat omdat die sectoren weinig grensoverschrijdende concurrentie kennen en lokale kmo's er doorgaans sterk in vertegenwoordigd zijn.
Let op: voor diensten in sectoren zoals zorg, onderwijs, groenonderhoud of catering gelden soepelere regels als 'sociale en andere specifieke diensten'. Check steeds of dit van toepassing is. Het vergroot uw procedurele vrijheid aanzienlijk.
De opdrachtdocumenten
- Formuleer technische eisen functioneel (wat moet bereikt worden, niet hoe).
Functionele eisen laten kmo's toe om creatieve en innovatieve oplossingen aan te bieden in plaats van te moeten voldoen aan maatvereisten die soms onbewust op één grote speler zijn afgestemd.
- Houd selectiecriteria beperkt en proportioneel. Geen zware omzetvereisten of overdreven referentielijsten. Bankverklaringen worden uitdrukkelijk afgeraden.
Zware selectiecriteria sluiten jonge of gespecialiseerde ondernemingen uit die de opdracht perfect aankunnen.
- Gebruik percelen bij opdrachten vanaf 140.000 euro. Dit is verplicht te overwegen, en motiveer schriftelijk als u het niet doet.
Percelen maken grote opdrachten behapbaar voor kleinere spelers en vermijden dat u als bestuur van één leverancier afhankelijk wordt. Een opdracht die bewaking, schoonmaak, catering en groenonderhoud bundelt in één lot sluit nagenoeg alle kmo's uit.
- Neem een prijsherzieningsclausule op bij meerjarige of prijsgevoelige opdrachten.
Een prijsherzieningsclausule laat kmo's toe om reële marktprijzen te offreren zonder een risicobuffer in te bouwen.
- Overweeg een lagere borgtocht dan de standaard 5% als het risico dat rechtvaardigt. Beperk de aansprakelijkheid van dienstverleners tot een redelijk bedrag.
Een hoge borgtocht of onbeperkte aansprakelijkheid legt een disproportionele financiële last bij kleine ondernemingen, wat hen ontmoedigt om in te schrijven.
Plaatsingsfase
Laat voldoende tijd voor het indienen van offertes, ook ruimer dan de wettelijke minimumtermijnen. Gebruik de onderhandelingsmogelijkheid als de procedure dat toelaat.
Waarom: Kmo's hebben vaak geen dedicated aankoopteam. Een krappe indieningstermijn treft hen harder dan grote ondernemingen met meer administratieve capaciteit. Vakantieperiodes verdienen extra aandacht. Onderhandelingen zijn geen teken van zwakte in het bestek, maar een kans om tot betere voorwaarden te komen die écht aansluiten bij wat u nodig hebt en bij wat de markt realistisch kan leveren.
Maatschappelijk verantwoord aankopen: kansen voor lokale besturen
De omzendbrief besteedt ook veel aandacht aan sociale, duurzame en ethische criteria. Lokale besturen zijn bij uitstek geplaatst om via hun aankopen sociale ondernemingen en maatwerkbedrijven te betrekken via gunningscriteria, voorbehouden percelen of gerichte uitnodigingen. Dat gaat hand in hand met kmo-toegankelijkheid: sociale ondernemingen zijn doorgaans lokale kmo's. Voor wie een duurzaamheidsbeleid wil uitbouwen, verwijst de omzendbrief naar de MVOO-criteriatool en mvovlaanderen.be.
De volledige omzendbrief is raadpleegbaar op vlaanderen.be via het Facilitair Bedrijf › overheidsopdrachten en raamovereenkomsten › regelgeving. Een herziening volgt na de aangekondigde wetswijziging.
